أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
183
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
مأمور كرد تا كسوفهاى ماه آن را رصد كند و از اين راه فاصلهء ميان نصف النّهار مكّه و نصف النّهار بغداد سه درجه بهدست آمد ، و چون طول بغداد هفتاد درجه است ، طول مكّه مىشود شصت و هفت درجه . با دانستن اين طول و عرض سمت مكّه كه همان سمت قبله است در شهر مورد نظر بهدست مىآيد . مىبينيم كه مردمان براى بهدست آوردن روزى تلاش مىكنند و در اين راه از سختيها و چيزهاى مايهء ترس باك ندارند ، در صورتى كه هركس در اين دنيا روزانه بيش از يكى دوبار به خوراك نياز ندارد ، ولى همين كس از چيزى غافل مىماند كه هرشبانهروز مىبايستى پنجبار به آن برخيزد و براى خوشبختى در جهان ديگر نبايد در كار آن خللى وارد شود ، و چنان گمان دارد كه با وجود فرصت و توانايى داشتن بر شناختن آن [ يعنى قبله ] ، نادانى مىتواند پوزشخواه او شود ! و جهودان نيز به چنين چيزى نياز دارند ، چه بايد [ براى نماز ] رو به سوى بيت المقدس كنند كه طول و عرض آن شناخته است ، همانگونه كه هجده ماه در آغاز اسلام در مدينه همچون نشانه و شعارى براى بازشناختن آن دسته از پيروان فرستادهء خدا بود از كسانى كه بر دو پاشنهء پاى خود [ چرخيدند ] و به پس بازگشتند « 1 » . و ترسايان به مشرق اعتدال نياز دارند ، چه بزرگان ايشان كه خود آنان را پدران ( آباء ) مىنامند ، چنين براى ايشان نهادهاند كه [ در دعا ] به جانب فردوس رو كنند . و بر اين گفته مقدّمهاى افزودهاند كه در نزد ايشان درست است ، و آن اينكه فردوس در مشرقهاى جهان است ، و از ميان اين مشرقها ميانگين آنها يعنى مشرق اعتدال [ محلّ طلوع خورشيد در اوّل سال شمسى ] را برگزيدند و آن را شايستهتر دانستند ، كه
--> ( 1 ) - اشاره است به آيهء 43 از سورهء بقره : « . . . لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ . . . - [ . . . تا آن را كه پيرو پيامبر است از آن كه بر پاشنههاى خود بازمىگردد بازشناسيم ] و ايرادهايى كه جهودان بر تغيير قبله از بيت المقدس به مكه گرفتند .